Τι είναι το γλοίωμα εγκεφάλου;
Τα γλοιώματα είναι όγκοι του κεντρικού νευρικού συστήματος που σχηματίζονται όταν συγκεκριμένα κύτταρα που ονομάζονται νευρογλοία αναπτύσσονται εκτός ελέγχου. Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι τα γλοιώματα δεν προέρχονται από τους νευρώνες αλλά από κύτταρα που φυσιολογικά δρούν υποστηρικτικά και βοηθούν στην ομαλή λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Τα γλοιώματα συνήθως αναπτύσσονται στον εγκέφαλο, αλλά μπορούν επίσης να σχηματιστούν στο νωτιαίο μυελό. Τα γλοιώματα, ανάλογα με το βαθμό και ταχύτητα που μεγαλώνουν κατηγοριοποιούνται σε 4 βαθμούς. Ο βαθμός 1 είναι ο πιο καλοήθης ενώ ο βαθμός 4 ο πιο κακοήθης. Είναι πρωτογενείς όγκοι του εγκεφάλου, που σημαίνει ότι προέρχονται από τον εγκεφαλικό ιστό.
Τα γλοιώματα συνήθως δεν εξαπλώνονται έξω από τον εγκέφαλο ή τη σπονδυλική στήλη, αλλά είναι απειλητικά για τη ζωή επειδή μπορούν να εξαπλωθούν μέσα στον εγκέφαλο και τη σπονδυλική στήλη και να προκαλέσουν πιεστικά φαινόμενα.
Διαφορετικοί τύποι γλοιωμάτων εγκεφάλου
Υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι γλοιωμάτων, ανάλογα με τον τύπο του νευρογλοιακού κυττάρου από το οποίο παράγονται. Ορισμένα γλοιώματα περιέχουν δυο τύπους κυττάρων και ονομάζονται μικτά γλοιώματα. Πιο συγκεκριμένα οι τρεις τύποι είναι:
- Αστροκυττώματα, συμπεριλαμβανομένων των γλοιοβλαστωμάτων και των γλοιωμάτων του εγκεφαλικού στλέχους (DIPGs): Αυτοί οι όγκοι ξεκινούν από τα αστροκύτταρα. Μια μεγάλη υποκατηγορία των αστροκυττωμάτων είναι Τα γλοιοβλαστώματα που είναι πολύ επιθετικά ή αναπτύσσονται γρήγορα. Είναι ο πιο κοινός κακοήθης όγκος του εγκεφάλου στους ενήλικες. Τα αστροκυττώματα εμφανίζονται και στα παιδιά αλλά συνήθως με πιο καλοήθης μορφολογία. Μια σπάνια αλλά επιθετική μορφή καρκίνου του εγκεφάλου στα παιδιά είναι τα γλοιώματα του εγκεφαλικού στελέχους.
- Επενδυμώματα: Αυτοίοι όγκοι ξεκινούν από επενδυματοκύτταρα, Τα επενδυμώματα συνήθως σχηματίζονται στις κοιλίες του εγκεφάλου ή του νωτιαίου μυελού. Μπορούν να εξαπλωθούν μέσω του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (το υγρό που περιβάλλει και προστατεύει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό), αλλά δεν εξαπλώνονται έξω από τον εγκέφαλο ή τη σπονδυλική στήλη. Τα επενδυμώματα αποτελούν περίπου το 2-4% όλων των όγκων του εγκεφάλου. Είναι πιο συχνά στα παιδιά από τους ενήλικες.
- Ολιγοδενδρογλοιώματα: Αυτοίοι όγκοι ξεκινούν από νευρογλοιακά κύτταρα που ονομάζονται ολιγοδενδροκύτταρα. Τα ολιγοδενδρογλοιώματα τείνουν να αναπτύσσονται πιο αργά, αλλά μπορούν να γίνουν πιο επιθετικά με την πάροδο του χρόνου. Όπως και τα επενδυμώματα, σπάνια εξαπλώνονται έξω από τον εγκέφαλο ή τη σπονδυλική στήλη. Είναι πιο συχνά στους ενήλικες παρά στα παιδιά. Τα ολιγοδενδρογλοιώματα αντιπροσωπεύουν περίπου το 1% έως 2% όλων των όγκων του εγκεφάλου.
Τι προκαλεί τα γλοιώματα εγκεφάλου;
Η έρευνα δείχνει ότι οι αλλαγές στο DNA οδηγούν στην ανάπτυξη όγκων του εγκεφάλου και όγκων του νωτιαίου μυελού όπως τα γλοιώματα. Τα γονίδιά μας περιέχουν DNA (γενετικό υλικό που περιέχει οδηγίες για το πώς ένα κύτταρο θα αναπτυχθεί και να πολλαπλασιαστεί. Μεταλλάξεις ή αλλαγές στο DNA και στα γονίδιά μας μπορούν να προκαλέσουν τον εκτός ελέγχου πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Οι άνθρωποι είναι πιθανό να κληρονομήσουν γενετικές μεταλλάξεις από τους γονείς ή μπορεί να εμφανίσουν αυτές τις μεταλλάξεις ξαφνικά κατά τη διάρκεια της ζωής μας.
Ποιος κινδυνεύει περισσότερο να πάθει γλοίωμα;
Οποιοσδήποτε μπορεί να αναπτύξει γλοίωμα, αλλά οι ακόλουθοι παράγοντες μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο:
- Ηλικία: Τα γλοιώματα είναι πιο συχνά σε ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας (άνω των 65 ετών) και παιδιά (κάτω των 12 ετών).
- Εθνικότητα: Οι λευκοί άνθρωποι μπορεί να είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν γλοιώματα από άλλες φυλές.
- Οικογενειακό ιστορικό: Ορισμένες κληρονομικές γενετικές διαταραχές μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο γλοιωμάτων.
- Φύλο: Τα γλοιώματα είναι ελαφρώς πιο συχνά στους άνδρες από τις γυναίκες.
- Έκθεση σε ακτινοβολία ή τοξίνες: Η επαναλαμβανόμενη ή παρατεταμένη έκθεση σε ακτινοβολία ή ορισμένες χημικές ουσίες μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο.
Πόσο συχνά είναι τα γλοιώματα εγκεφ΄άλου;
Περίπου 80.000 άνθρωποι διαγιγνώσκονται πρόσφατα με πρωτοπαθείς όγκους του εγκεφάλου κάθε χρόνο στις ΗΠΑ Περίπου το 25% αυτών είναι γλοιώματα.
Ποια είναι τα συμπτώματα των γλοιωμάτων;
- Αφασία (προβλήματα με την ομιλία και την επικοινωνία).
- Αλλαγές στην όρασή σας ή απώλεια όρασης.
- Γνωστικά προβλήματα (δυσκολία σκέψης, μάθησης ή μνήμης).
- Δυσκολία στο περπάτημα ή στη διατήρηση της ισορροπίας σας.
- Ζάλη.
- Πονοκέφαλοι.
- Ημιπάρεση (αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος).
- Ναυτία και έμετος.
- Αλλαγές προσωπικότητας ή συμπεριφοράς.
- Επιληπτικές κρίσεις.
Πώς γίνεται η διάγνωση των γλοιωμάτων εγκεφάλου;
Η ιατρική ομάδα θα καταγράψει και θα αξιολογήσει τα συμπτώματά σας. Θα κάνει επίσης μια πλήρη νευρολογική εξέταση.
Το επόμενο βήμα είναι με τη χρήση σύγχρονων απεικονιστικών μεθόδων όπως η μαγνητική τομογραφία. Οι μαγνητικές τομογραφίες είναι οι πιο κοινές απεικονίσεις για όγκους του εγκεφάλου. Ο γιατρός σας ψάχνει για όγκους στον εγκέφαλό σας, καθώς και όγκους αλλού στο σώμα σας.
Για την ώρα δεν υπάρχει καμία εξέταση αίματος που να μπορεί να κάνει τη διάγνωση των γλοιωμάτων εκτός από τη μαγνητική τομογραφία.
Πώς αντιμετωπίζεται ένα γλοίωμα;
Το πλάνο θεραπείας σας για ένα γλοίωμα εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως:
- Εάν είναι η πρώτη φόρα που εμφανίζεται αυτός ο όγκος.
- Η θέση, ο τύπος και το μέγεθος του όγκου.
- Η ηλικία σας.
- Η γενικότερη υγεία σας.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η χειρουργική επέμβαση είναι η πρώτη επιλογή θεραπείας για ένα γλοίωμα. Ένας χειρουργός μπορεί να είναι σε θέση να αφαιρέσει όλο τον όγκο αν είναι εύκολα προσβάσιμος. Ορισμένα γλοιώματα μπορεί να είναι δύσκολο να αφαιρεθούν εντελώς, ιδιαίτερα δύσκολο να προσεγγιστούν ή κοντά σε ευαίσθητες περιοχές του εγκεφάλου όπου αν προσπαθήσουμε να τα αφαιρέσουμε θα προκαλέσουμε μόνιμη βλάβη.
Πρόσθετες θεραπείες, όπως χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, θα πρέπει να ακολουθήσουν χειρουργική επέμβαση. Αυτές είναι επικουρικές θεραπείες, που σημαίνει ότι καταστρέφουν τυχόν εναπομείναντα καρκινικά κύτταρα ή τμήματα του όγκου μετά από χειρουργική επέμβαση. Αλλά εάν ένας όγκος είναι ανεγχείρητος, ο γιατρός σας μπορεί να χρησιμοποιήσει χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία ως κύριες θεραπείες σας αφού πρώτα κάνει μια βιοψία.
Χειρουργική
Μια κρανιοτομή (ανοικτή χειρουργική επέμβαση εγκεφάλου) είναι ο πιο κοινός τύπος χειρουργικής επέμβασης για την αφαίρεση γλοιωμάτων. Ανάλογα με το μέγεθος και τη θέση του όγκου, μπορεί να είστε υποψήφιος για κατάλυση με λέιζερ. Αυτή η ελάχιστα επεμβατική χειρουργική επέμβαση χρησιμοποιεί θερμότητα από ένα λέιζερ για να καταστρέψει ολόκληρο ή μέρος ενός όγκου στον εγκέφαλο.
Ένας χειρουργός μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικές τεχνικές, όπως απεικόνιση ή χαρτογράφηση του εγκεφάλου, για να καθοδηγήσει τη χειρουργική επέμβαση. Η χαρτογράφηση του εγκεφάλου δείχνει ποιες περιοχές του εγκεφάλου σας ελέγχουν ζωτικές λειτουργίες. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον χειρουργό σας να αποφύγει την αφαίρεση ή τη βλάβη του υγιούς εγκεφαλικού ιστού.
Σε περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή μια επέμβαση για να αφαιρεθεί το μεγαλύτερο μέρος του όγκου, τότε θα γίνει επιλογή βιοψίας. Η βιοψία γίνεται με μια πολύ μικρή επεμβατική μέθοδο όπου ένα μικρό δείγμα του όγκου αφαιρείται για ανάλυση. Η βιοψία θα τους βοηθήσει να προσδιορίσουν:
- Εάν ο όγκος είναι καρκινικός.
- Εάν ο όγκος είναι το αποτέλεσμα ενός μη φυσιολογικού γονιδίου.
- Ο τύπος των κυττάρων στον όγκο.
- Ο βαθμός (επιθετικότητα) του όγκου.
Με αυτές τις πληροφορίες μπορούμε να σχεδιάσουμε τα επόμενα θεραπευτικά βήματα.
Ακτινοβολία
Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ισχυρές δόσεις ακτινοβολίας για να καταστρέψει τους όγκους. Ο γιατρός σας μπορεί να συστήσει ακτινοθεραπεία για γλοιώματα. Η ακτινοθεραπευτικές μέθοδοι τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούν τεχνολογίες στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής ή γνωστό και ως gamma knife η΄cyber knife όπου η ακτινοβολία στοχεύει στο ακριβές σχήμα του όγκου, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο βλάβης στους περιβάλλοντες ιστούς.
Χημειοθεραπεία
Η χημειοθεραπεία είναι η χρήση φαρμάκων για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Αντιμετωπίζει πολλούς τύπους καρκίνου. Αυτή η θεραπεία μπορεί να είναι από του στόματος ή ενδοφλέβια.
Η τεμοζολομίδη είναι ένα κοινό χημειοθεραπευτικό φάρμακο που χορηγείται για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ακτινοθεραπείας.
Ποιες είναι οι επιπλοκές των γλοιωμάτων εγκεφάλου;
Δυνητικά απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές των γλοιωμάτων περιλαμβάνουν:
- Εγκεφαλική αιμορραγία (αιμορραγία στον εγκέφαλο).
- Κήλη εγκεφάλου (ο εγκεφαλικός ιστός κινείται εκτός της κανονικής του θέσης στο κρανίο).
- Υδροκεφαλία (συσσώρευση υγρού στον εγκέφαλο).
- Πίεση μέσα στο κρανίο σας.
- Επιληπτικές κρίσεις.
Ποιες είναι οι προοπτικές για τα άτομα με γλοιώματα;
Τα ποσοστά επιβίωσης για γλοιώματα ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο του όγκου, τον βαθμό του όγκου και την ηλικία ενός ατόμου. Ορισμένες μεταλλάξεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν την πρόγνωση. Όσο μεγαλύτερος είναι κάποιος όταν διαγιγνώσκεται, τόσο χειρότερη είναι η πρόγνωση. Το ποσοστό επιβίωσης για ενήλικες και παιδιά στην πενταετία είναι υψηλότερο για χαμηλού βαθμού επενδυμώματα, ολιγοδενδρογλοιώματα και αστροκυττώματα. Είναι χαμηλότερο (μεταξύ 6% και 20%) για τα γλοιοβλαστώματα.
Τι πρέπει να κάνω αν έχω γλοίωμα;
Μετά τη θεραπεία, μείνετε σε στενή επικοινωνία με το γιατρό σας. Θα χρειαστείτε τακτικές μαγνητικές τομογραφίες για να δείτε αν ο όγκος επιστρέφει.
Η θεραπεία του καρκίνου του εγκεφάλου μπορεί να προκαλέσει βλάβη στον υγιή εγκεφαλικό ιστό. Η αποκατάσταση με φυσιοθεραπευτές ή εργοθεραπευτές μπορεί να σας βοηθήσει να ανακτήσετε δεξιότητες όπως το περπάτημα, η ομιλία και η μνήμη.
Γλοίωμα και προσδόκιμο ζωής
Από όλες τις μορφές, το γλοιοβλάστωμα (γνωστό και ως GBM) είναι η πιο επιθετική και συχνή παραλλαγή, με εξαιρετικά γρήγορη εξέλιξη. Το προσδόκιμο ζωής για ασθενείς με γλοιοβλάστωμα κυμαίνεται, κατά μέσο όρο, μεταξύ 6 μηνών και 2 ετών, ανάλογα με την ηλικία, την ανταπόκριση στη θεραπεία και τη γενική κατάσταση της υγείας. Η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη ιατρική αντιμετώπιση παίζουν καθοριστικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Γλοίωμα χαμηλής κακοήθειας
Τα γλοιώματα χαμηλής κακοήθειας είναι συνήθως αργά εξελισσόμενοι όγκοι, που εμφανίζονται συχνότερα σε νεότερα άτομα. Δεν επεκτείνονται τόσο γρήγορα στον εγκεφαλικό ιστό και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να παραμείνουν σταθερά για αρκετά χρόνια.
Η πρόγνωση είναι συνήθως πιο ευνοϊκή και η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τακτική παρακολούθηση, χειρουργική αφαίρεση και σε επιλεγμένες περιπτώσεις ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία.
Γλοίωμα εγκεφάλου υψηλής κακοήθειας
Τα γλοιώματα υψηλής κακοήθειας είναι επιθετικά και εξελίσσονται ραγδαία. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και το γλοιοβλάστωμα, που είναι το πιο συχνό και δυσμενές είδος. Οι υψηλού βαθμού όγκοι απαιτούν άμεση και συνδυαστική θεραπευτική προσέγγιση (χειρουργείο, ακτινοβολία και φαρμακευτική αγωγή).
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο δεν αφορά μόνο την ταχύτητα ανάπτυξης, αλλά και την ανταπόκριση στη θεραπεία, τις πιθανότητες υποτροπής και τις προοπτικές επιβίωσης. Για τον λόγο αυτό, η πρώιμη διάγνωση και η εξειδικευμένη εκτίμηση είναι καίριας σημασίας για την επιλογή της κατάλληλης στρατηγικής αντιμετώπισης.
Τι πρέπει να ρωτήσω τον γιατρό μου ώστε να αποφασίσω σωστά;
Εάν έχετε γλοίωμα, ίσως θελήσετε να ρωτήσετε τον γιατρό σας τις ακόλουθες ερωτήσεις:
- Ποιος είναι ο τύπος και ο βαθμός του καρκίνου;
- Ποιες θεραπείες είναι κατάλληλες για μένα;
- Η θεραπεία θα επηρεάσει τη γνωστική μου λειτουργία;
- Υπάρχουν κλινικές δοκιμές στις οποίες μπορώ να συμμετάσχω;
- Μπορεί ο καρκίνος να επανέλθει μετά τη θεραπεία;
Πώς μπορώ να μειώσω γενικότερα τις πιθανότητες να προσβληθώ από ένα γλοίωμα;
Οι περισσότεροι παράγοντες κινδύνου για γλοιώματα, όπως η ηλικία και η φυλή, δεν είναι ελεγχόμενοι. Αλλά η έγκαιρη ανίχνευση και θεραπεία των γλοιωμάτων χαμηλού βαθμού μπορεί να επιβραδύνει ή να αποτρέψει την εξέλιξή τους σε γλοιώματα υψηλού βαθμού. Εάν οι όγκοι του εγκεφάλου τρέχουν στην οικογένειά σας, ίσως θελήσετε να εξετάσετε τον γενετικό έλεγχο. Συζητήστε με τον γιατρό σας σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη των γενετικών εξετάσεων.