Τι είναι το μηνιγγίωμα εγκεφάλου;
Τα μηνιγγιώματα είναι όγκοι που αναπτύσσονται από τη μεμβράνη (μήνιγγες) που καλύπτει τον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό. Είναι ο πιο κοινός πρωτοπαθής (που προέρχεται από τον εγκέφαλο) όγκος του εγκεφάλου στους ενήλικες. Οι περισσότεροι όγκοι μηνιγγιώματος (85-90%) κατηγοριοποιούνται ως καλοήθεις, με το υπόλοιπο 10-15% να είναι τα άτυπα μηνιγγίωμα ή κακόηθης μηνιγγίωματα (καρκινικά).
Η λέξη “καλοήθης” μπορεί να είναι παραπλανητική για τα μηνιγγιώματα. Ανάλογα με τη θέση και τον ρυθμό ανάπτυξης, ένας καλοήθης όγκος στον εγκέφαλο όπως το μηνιγγιώμα μπορεί να πιέσει ζωτικά νεύρα ή να συμπιέσει τον εγκέφαλο, προκαλώντας αναπηρία. Μπορεί ακόμη και να γίνουν απειλητικά για τη ζωή.
Τα μηνιγγιώματα εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα ηλικίας 40 έως 70 ετών και εμφανίζονται σχετικά περισσότερο στις γυναίκες. Βρίσκονται σε περίπου 3% των ατόμων ηλικίας άνω των 60 ετών αν κάναμε μια τυχαία μαγνητική τομογραφία. Οι λίγοι γνωστοί παράγοντες που προδιαθέτουν είναι η προηγούμενη έκθεση σε ακτινοβολία, η παρατεταμένη χρήση ορμονών και γενετικά κληρονομικές καταστάσεις όπως η νευροϊνωμάτωση τύπου 2.
Τύποι μηνιγγιωμάτων
Οι τύποι των μηνιγγιωμάτων εγκεφάλου χωρίζονται συνήθως σε τρεις βαθμούς. Παραδοσιακά, ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά για τον προσδιορισμό του βαθμού μηνιγγιώματος, και επομένως της συμπεριφοράς του μέσα στο χρόνο, είναι ο αριθμός των ενεργά διαιρούμενων κυττάρων που παρατηρούνται εντός του όγκου, γνωστός ως δείκτης μιτώσεων. Αυτός ο δείκτης μπορεί να μετρηθεί έπειτα από αφαίρεση και ιστοπαθολογική ανάλυση του όγκου.
Τα μηνιγγιώματα συχνά ποικίλλουν ως προς τα συμπτώματα και τη θεραπεία, και αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη θέση του όγκου.
Παρακάτω είναι μια λίστα με θέσεις του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) όπου μπορούν να βρεθούν μηνιγγιώματα.
- Επιφανειακό μηνιγγίωμα
- Παραοβελιαία μηνιγγιώματα
- Μηνιγγιώματα οσφρητικής αύλακας
- Μηνιγγιώματα σφηνοειδούς πτέρυγας
- Πετρώδη και πετροκλεβιδικά μηνιγγιώματα
- Μηνιγγιώματα οπίσθιου βόθρου
- Ενδοκοιλιακά μηνιγγιώματα
- Ενδοκογχικά μηνιγγιώματα
- Μηνιγγιώματα σπονδυλικής στήλης
Βαθμός επικινδυνότητας μηνιγγιωμάτων
Οι βαθμοί μηνιγγιώματος βασίζονται στη θέση του όγκου, τον τύπο μηνιγγιώματος, την εξάπλωση και πόσος όγκος έχει παραμείνει μετά τη χειρουργική επέμβαση. Τα μηνιγγιώματα μπορεί να απαιτούν μοριακή εξέταση DNA για τον προσδιορισμό του βαθμού τους.
- Ο βαθμός Ι είναι οι πιο συνηθισμένοι και είναι χαμηλού βαθμού όγκοι με αργά αναπτυσσόμενα κύτταρα
- Ο βαθμός ΙΙ είναι μεσαίου βαθμού άτυπα μηνιγγιώματα με μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανιστούν ξανά μετά την αφαίρεση. Οι υποτύποι περιλαμβάνουν χοριοειδές και διαυγοκυτταρικό μηνιγγίωμα
- Ο βαθμός ΙΙΙ είναι αναπλαστικοί κακοήθεις όγκοι που αναπτύσσονται ταχέως και περιλαμβάνουν θηλώδες και ραβδοειδές μηνιγγίωμα
Ποια είναι τα συμπτώματα του μηνιγγιώματος;
Η θέση του όγκου καθορίζει τόσο τα συμπτώματα του μηνιγγιώματος όσο και την πιθανή θεραπεία του μηνιγγιώματος.
Τα συμπτώματα του μηνιγγιώματος μπορεί να εμφανιστούν σταδιακά, ξεκινώντας σχετικά ήσσονος σημασίας. Αυτά τα αρχικά συμπτώματα μπορεί να επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από την τελική διάγνωση του μηνιγγιώματος. Με βάση τη θέση του μηνιγγιώματος, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Πονοκεφάλους
- Θολή όραση
- Επιληψία
- Μούδιασμα
- Αδυναμία στα χέρια ή τα πόδια
- Δυσκολία ομιλίας
- Απώλεια μνήμης
- Απώλεια ακοής
Μπορεί ένα μικρό μηνιγγίωμα να προκαλέσει συμπτώματα;
Ένα μικρό μηνιγγίωμα πιθανότατα δεν θα προκαλέσει συμπτώματα και μπορεί να παρατηρηθεί μόνο κατά τη διάρκεια εξετάσεων απεικόνισης ρουτίνας. Καθώς ένα μηνιγγίωμα μεγαλώνει, τα σημάδια του μηνιγγιώματος πιθανότατα θα γίνουν πιο αισθητά.
Πώς γίνεται η διάγνωση ενός μηνιγγιώματος;
Η διάγνωση του μηνιγγιώματος γίνεται μετά από απεικονιστικές εξετάσεις. Τα περισσότερα μηνιγγιώματα αναπτύσσονται αργά, οπότε ίσως χρειαστούν μια σειρά από απεικονίσεις σε περίοδο μηνών ή και χρόνου ώστε να φανεί ξεκάθαρα αν όντως ο όγκος μεγαλώνει ή όχι. Για τον εντοπισμό ενός μηνιγγιώματος, οι απεικονιστικές εξετάσεις μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Μαγνητική τομογραφία (MRI) με σκιαγραφικό
- Αξονική τομογραφία (CT scan)
Αποτιναμωμένο & ασβετοποιημένο μηνιγγίωμα
Ο όρος αποτιναμωμένο υποδηλώνει την παρουσία ασβεστίου στον όγκο, κάτι που συνήθως συνδέεται με χαμηλή επιθετικότητα και αργή εξέλιξη. Με απλά λόγια, πρόκειται για έναν τύπο μηνιγγιώματος που έχει αποκτήσει μια πιο σκληρή, ασβεστοποιημένη υφή με την πάροδο του χρόνου.
Το ασβετοποιημένο μηνιγγίωμα αναφέρεται στην ίδια κατάσταση, με έμφαση στην παρουσία ασβεστωμένων εναποθέσεων εντός του όγκου. Αυτό το εύρημα είναι συχνό σε καλοήθη (βαθμού Ι) μηνιγγιώματα και δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη κακοήθειας.
Ωστόσο, παρά τον συνήθως καλοήθη χαρακτήρα τους, τα αποτιναμωμένα μηνιγγιώματα πρέπει να παρακολουθούνται, καθώς το μέγεθος και η θέση τους μπορεί να επηρεάσουν κρίσιμες λειτουργίες, ειδικά όταν εντοπίζονται κοντά σε ζωτικές περιοχές του εγκεφάλου.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για μηνιγγίωμα;
Οι παράγοντες που προδιαθέτουν περιλαμβάνουν την έκθεση σε ακτινοβολία, την παρατεταμένη χρήση ορισμένων ορμονών και ορισμένες γενετικές διαταραχές (π.χ. νευροϊνωμάτωση). Τα καλοήθη (μη καρκινικά) μηνιγγιώματα είναι επίσης πιο συχνά στις γυναίκες από τους άνδρες και μπορεί να παρουσιάσουν αυξημένη ανάπτυξη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.
Έκθεση σε ακτινοβολία
Η έκθεση σε ακτινοβολία καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής έχει συσχετιστεί με υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης μηνιγγιωμάτων. Για παράδειγμα, οι επιζώντες της Χιροσίμα είχαν αυξημένη συχνότητα εμφάνισης αυτών των όγκων.
Για τις θεραπευτικές χρήσεις της ακτινοθεραπείας στις μέρες μας, οι νέες μέθοδοι που χρησιμοποιούν εστιασμένες δέσμες για τον περιορισμό της περιττής έκθεσης αναμένεται να είναι ασφαλέστερες. Οι ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε ευρείες θεραπείες ακτινοβολίας στο παρελθόν θα πρέπει να παρακολουθούνται για μηνιγγιώματα. Τα μηνιγγιώματα που προκαλούνται από έκθεση σε ακτινοβολία είναι γενικά πιο επιθετικά από άλλα μηνιγγιώματα.
Γενετική προδιάθεση
Τα άτομα με γενετική διαταραχή γνωστή ως νευροϊνωμάτωση τύπου 2 (NF2) είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν μηνιγγιώματα. Από τα άτομα με κακοήθη μηνιγγιώματα, ένα υψηλότερο ποσοστό έχει μεταλλάξεις στο NF2.
Οι ασθενείς με NF2 είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν μηνιγγιώματα επειδή έχουν κληρονομήσει ένα γονίδιο που έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει φυσιολογικά κύτταρα να γίνουν καρκινικά.
Θεραπεία μηνιγγιώματος
Η θεραπεία για ένα μηνιγγίωμα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως:
- Το μέγεθος του μηνιγγιώματος και πού βρίσκεται.
- Ο ρυθμός ανάπτυξης του όγκου.
- Η ηλικία σας και η γενική υγεία σας.
- Οι στόχοι σας για θεραπεία.
Συντηρητική προσέγγιση
Δεν χρειάζονται όλα τα μηνιγγίωμα θεραπεία αμέσως. Ένα μικρό, αργά αναπτυσσόμενο μηνιγγίωμα που δεν προκαλεί συμπτώματα μπορεί να μην χρειάζεται θεραπεία.
Εάν με το γιατρό σας αποφασίσετε να παρακολουθείτε τον όγκο τότε θα χρειάζεται να γίνονται μαγνητικές τομογραφίες ανά 6-12 μήνες.
Εάν ο γιατρός σας διαπιστώσει ότι το μηνιγγίωμα αυξάνεται και πρέπει να αντιμετωπιστεί, έχετε διάφορες επιλογές θεραπείας.
Χειρουργική αντιμετώπιση
Εάν το μηνιγγίωμα προκαλεί συμπτώματα ή παρουσιάζει σημάδια ότι αναπτύσσεται, ο γιατρός σας θα προτείνει χειρουργική επέμβαση.
Ο σκοπός είναι η αφαίρεση ολόκληρου του μηνιγγιώματος. Αλλά επειδή ένα μηνιγγίωμα μπορεί να είναι κοντά σε εύθραυστες δομές στον εγκέφαλο ή το νωτιαίο μυελό, δεν είναι πάντα δυνατό να αφαιρεθεί ολόκληρος ο όγκος. Στη συνέχεια, οι χειρουργοί αφαιρούν όσο το δυνατόν περισσότερο από το μηνιγγίωμα.
Το επόμενο στάδιο μετά την αφαίρεση εξαρτάται από διάφορους παράγοντες.
- Εάν έχει αφαιρεθεί όλος ο όγκος, τότε μπορεί να μην χρειαστεί περαιτέρω θεραπεία. Αλλά θα έχετε μαγνητικές τομογραφίες ανά 6-12 μήνες.
- Εάν ο όγκος είναι καλοήθης και παραμένει μόνο ένα μικρό κομμάτι που δεν ήταν δυνατόν να αφαιρεθεί, τότε ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει μόνο μαγνητικές τομογραφίες για παρακολούθηση. Σε κάποιες περιπτώσεις μικροί όγκοι που έχουν απομείνει μπορούν να αντιμετωπιστούν με μια μορφή ακτινοθεραπείας που ονομάζεται στερεοτακτική ακτινοχειρουργική gknife ή cyberknife.
- Εάν ο όγκος είναι άτυπος η΄ αναπλαστικός(καρκίνος), πιθανότατα θα χρειαστείτε ακτινοβολία.
Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να προκαλέσει όπως κάθε επέμβαση επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένης της μόλυνσης και της αιμορραγίας. Οι κίνδυνοι της χειρουργικής επέμβασης θα εξαρτηθούν από το πού βρίσκεται το μηνιγγίωμα σας. Για παράδειγμα, η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση ενός μηνιγγιώματος γύρω από το οπτικό νεύρο μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης.
Ακτινοθεραπεία
Εάν ολόκληρο το μηνιγγίωμα δεν μπορεί να αφαιρεθεί χειρουργικά, ο γιατρός σας μπορεί να προτείνει ακτινοθεραπεία μετά ή αντί της χειρουργικής επέμβασης.
Ο στόχος της ακτινοθεραπείας είναι να καταστρέψει τυχόν κύτταρα που έχουν απομείνει και να μειώσει την πιθανότητα ότι το μηνιγγίωμα μπορεί να επανέλθει. Η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ένα μηχάνημα για να στοχεύσει δέσμες ακτινοβολίας υψηλής ισχύος στα καρκινικά κύτταρα.
Η πρόοδος στην ακτινοθεραπεία αυξάνει τη δόση ακτινοβολίας στο μηνιγγίωμα ενώ δίνει λιγότερη ακτινοβολία σε υγιείς ιστούς. Οι τύποι ακτινοθεραπείας για μηνιγγιώματα περιλαμβάνουν:
- Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική (SRS). Αυτός ο τύπος ακτινοθεραπείας στοχεύει σε αρκετές δέσμες ισχυρής ακτινοβολίας σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Παρά το όνομά της, η ακτινοχειρουργική δεν περιλαμβάνει νυστέρια ή επέμβαση. Η ακτινοχειρουργική γίνεται συχνότερα σε περιβάλλον εξωτερικών ιατρείων σε λίγες ώρες. Η ακτινοχειρουργική μπορεί να είναι μια επιλογή για άτομα με μηνιγγιώματα που δεν μπορούν να αφαιρεθούν με συμβατική χειρουργική επέμβαση ή για μηνιγγιώματα που επανέρχονται παρά τη θεραπεία.
- Κλασματική στερεοτακτική ακτινοθεραπεία (SRT). Αυτός ο τύπος δίνει ακτινοβολία σε μικρά κλάσματα με την πάροδο του χρόνου, όπως μία θεραπεία την ημέρα για 30 ημέρες. Αυτή η προσέγγιση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όγκους πολύ μεγάλους για την ακτινοχειρουργική ή εκείνους σε μια περιοχή όπου η ακτινοχειρουργική θα προκαλούσε επιπλοκές, όπως κοντά στο οπτικό νεύρο.
- Ακτινοθεραπεία με διαμόρφωση έντασης (IMRT). Αυτό χρησιμοποιεί έξυπνο λογισμικό για να μειώσει την ένταση της ακτινοβολίας στην περιοχή του μηνιγγιώματος. Αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μηνιγγιώματα που βρίσκονται κοντά σε ευαίσθητες δομές του εγκεφάλου ή εκείνες με πολύπλοκο σχήμα.
- Ακτινοβολία δέσμης πρωτονίων. Αυτό χρησιμοποιεί ραδιενεργά πρωτόνια που στοχεύουν ακριβώς στον όγκο. Αυτός ο τύπος μειώνει τη βλάβη στον ιστό γύρω από τον όγκο.
Φάρμακα
Η ιατρική θεραπεία, που ονομάζεται επίσης χημειοθεραπεία, σπάνια χρησιμοποιείται για τη θεραπεία μηνιγγιωμάτων. Αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν το μηνιγγίωμα δεν ανταποκρίνεται σε χειρουργική επέμβαση και ακτινοβολία.
Δεν υπάρχει μια ευρέως χρησιμοποιούμενη προσέγγιση χημειοθεραπείας για τη θεραπεία των μηνιγγιωμάτων.
Ποια είναι η πρόγνωση των μηνιγγιωμάτων βαθμου Ι;
Η πρόγνωση είναι εξαιρετική και είτε επιτυγχάνουμε ίαση είτε εάν εμφανιστεί ξανά ο όγκος θα είναι μετά από πολλές δεκαετίες.
Ποια είναι η πρόγνωση των άτυπων και αναπλαστικών μηνιγγιωμάτων (βαθμοι ΙΙ και ΙΙΙ);
Η πιθανή έκβαση της νόσου ή η πιθανότητα ανάκαμψης ονομάζεται πρόγνωση. Η πρόγνωση βασίζεται στον βαθμό του όγκου, τη θέση, τον τύπο του όγκου, την έκταση της εξάπλωσης του όγκου, τα γενετικά ευρήματα DNA, την ηλικία του ασθενούς και τον όγκο που παραμένει μετά τη χειρουργική επέμβαση (εάν είναι δυνατή η χειρουργική επέμβαση).
Το πενταετές ποσοστό επιβίωσης για υψηλού βαθμού μηνιγγίωμα είναι 63,5%. Ωστόσο, πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την πρόγνωση. Αυτά περιλαμβάνουν τον βαθμό του όγκου και τον μοριακό τύπο, την ηλικία και την υγεία του ατόμου όταν διαγνωστεί και πώς ανταποκρίνεται στη θεραπεία.